Đẩu số tuyên vi là một cuốn sách đẩu số soạn thời Dân Quốc (nửa đầu thế kỷ hai mươi), người soạn ký tên hiệu Quan Vân chủ nhân. Khác với Tử Vi Đẩu Số Toàn Thư vốn là tập hợp phú, ca, lời luận cổ truyền lại từ thời Minh, Tuyên vi là sách của một tác giả, viết bằng văn luận giải, cố gắng giải thích lại các nguyên tắc đẩu số cho người đọc thời mới. Sách được nhiều người nghiên cứu sau này trích dẫn, nhưng ít khi được dịch trọn sang tiếng Việt.
Người đọc Việt thường nghe tên sách qua các bài trích, ít khi cầm bản đầy đủ. Bài này giải nghĩa tên sách, đặt nó vào bối cảnh đẩu số đầu thế kỷ hai mươi, tóm những phần thường được nhắc, so với Toàn thư (đã có bài riêng trong chuyên mục), và gợi ý cách đọc. Chỗ nào hiểu biết chung còn chưa chắc, bài ghi rõ để người đọc tự đối chiếu.
Nghĩa tên sách
Đẩu số. Tức tử vi đẩu số, môn lấy các sao Nam đẩu, Bắc đẩu và mười hai cung để luận mệnh. Hai chữ này cho biết sách thuộc dòng đẩu số, không phải Thái Ất hay tử bình.
Tuyên. Bày ra, công bố, làm cho rõ. Cùng chữ với "tuyên bố", "tuyên truyền" theo nghĩa gốc là truyền rộng ra.
Vi. Nhỏ, kín, sâu xa; chữ "vi" trong "vi diệu", "tinh vi". Trong tên sách Hán, "vi" hay dùng chỉ những điều sâu kín của một môn học.
Ghép lại. "Tuyên vi" là làm sáng tỏ những điều sâu kín. Tên sách vì vậy tự giới thiệu mục đích: giảng giải đẩu số cho rõ, chứ không chỉ chép lại phú ca. Đây là kiểu đặt tên quen thuộc của sách học thuật cổ, như các tên "phát vi", "thám vi", "chỉ vi".
Người soạn. Theo các bản lưu hành, người soạn ký tên hiệu Quan Vân chủ nhân (chủ nhân của chốn ngắm mây). Thông tin tiểu sử về người này rất ít, và các nguồn phổ thông không thống nhất chi tiết; người đọc nên coi tên hiệu là điều chắc chắn nhất.
Bối cảnh ra đời: đẩu số đầu thế kỷ hai mươi
Đến đầu thế kỷ hai mươi, đẩu số đã lưu truyền mấy trăm năm chủ yếu qua Toàn thư, Toàn tập và các bản chép tay, nặng về phú ca khó hiểu. Thời Dân Quốc, kỹ thuật in mở rộng, tầng lớp đọc sách đổi khác, khoa cử đã bị bãi bỏ. Nhiều lời luận cổ về "làm quan", "đỗ đạt" trở nên lạc lõng với người đọc sống trong xã hội mới có trường học, công sở, thương mại hiện đại.
Trong bối cảnh ấy xuất hiện một số sách đẩu số mới, do cá nhân soạn, có tên tác giả, viết bằng văn xuôi giảng giải. Đẩu số tuyên vi là một trong những cuốn được nhắc tới nhiều nhất của giai đoạn này. Mục đích của các sách ấy không phải thay thế sách cổ, mà là "dịch" sách cổ sang ngôn ngữ và đời sống của thời mình.
Hiểu bối cảnh này giúp người đọc hôm nay đặt sách đúng chỗ: đây là một tầng chú giải, phản ánh cách người đầu thế kỷ hai mươi hiểu đẩu số. Nó vừa có giá trị như một nỗ lực hệ thống hoá, vừa mang dấu ấn quan niệm của thời ấy.
Sách gồm những phần gì
Theo các bản lưu hành và cách người nghiên cứu sau này trích dẫn, Đẩu số tuyên vi có cấu trúc khá giống một giáo trình: phần bàn về các sao (tính chất, sáng tối, khi gặp sao khác), phần bàn về mười hai cung, phần bàn về cách cục, và phần bàn về hạn vận. Xen giữa là những đoạn tác giả nêu quan điểm riêng về cách đọc lá số.
Điểm thường được nhắc là sách không chép nguyên phú ca rồi để đó, mà dẫn phú ca để bình, có khi đồng ý, có khi đặt điều kiện, có khi chỉ ra chỗ phú ca nói quá. Lối viết này gần với cách một người thầy giảng bài hơn là cách một tập sách cổ được biên tập.
Cần nói rõ: chi tiết từng chương, từng tiết của sách thì các bản in và bản trích ở các nơi không hoàn toàn giống nhau, và bản tiếng Việt đầy đủ rất hiếm. Người muốn nghiên cứu nghiêm túc nên tìm bản gốc chữ Hán và đối chiếu, thay vì dựa vào các đoạn trích lẻ trên mạng.
Đẩu số tuyên vi và Tử Vi Đẩu Số Toàn Thư: so nhanh
Bảng so hai cuốn ở những điểm người đọc hay hỏi. Toàn thư đã có bài riêng trong chuyên mục; ở đây chỉ nêu điểm khác:
| Mục | Tử Vi Đẩu Số Toàn Thư | Đẩu số tuyên vi |
|---|---|---|
| Thời điểm | Lưu hành từ thời Minh, gắn tên Trần Đoàn (Hy Di) | Thời Dân Quốc, đầu thế kỷ hai mươi |
| Người soạn | Tập hợp nhiều nguồn, tên tác giả mang tính truyền thuyết | Một tác giả, ký tên hiệu Quan Vân chủ nhân |
| Hình thức | Phú, ca, quyết, lời luận ngắn, nhiều chỗ khó hiểu | Văn xuôi giảng giải, dẫn phú để bình |
| Mục đích | Lưu giữ và truyền lại khẩu quyết | Làm sáng tỏ, hệ thống hoá cho người học |
| Ngôn ngữ xã hội | Khoa cử, quan trường, nông nghiệp | Bắt đầu có dấu ấn xã hội mới, nghề nghiệp mới |
| Ở Việt Nam | Có nhiều bản dịch, phổ biến | Thường biết qua trích dẫn, ít bản dịch trọn |
Hai cuốn không thay thế nhau. Toàn thư là "nguồn", nơi người ta tìm câu phú gốc; Tuyên vi là "lời giảng", nơi người ta xem một người đi trước hiểu câu phú ấy thế nào. Đọc Tuyên vi mà không biết Toàn thư thì dễ lạc; đọc Toàn thư mà không có lời giảng nào thì dễ hiểu theo nghĩa đen.
Cũng nên nhớ: cả hai đều là sách của những thời đại đã qua. Lời giảng đầu thế kỷ hai mươi cũng có những chỗ hôm nay thấy lỗi thời, giống như phú ca thời Minh.
Một điểm thường được nhắc: diễn giải lại cho xã hội mới
Điều mà người nghiên cứu sau này hay nhắc ở Tuyên vi là nỗ lực chuyển ngôn ngữ quan trường sang ngôn ngữ của xã hội mới. Ở sách cổ, cung Quan Lộc gần như chỉ bàn chuyện làm quan; ở các sách thời Dân Quốc, Quan Lộc được hiểu rộng thành sự nghiệp, nghề nghiệp nói chung, kể cả buôn bán, làm công, làm thầy.
Tương tự, những câu phú khen "công khanh", "tam thai", "tước lộc" được giảng lại theo hướng "địa vị trong xã hội", "được trọng dụng trong nghề". Đây chính là lối đọc mà các bài giải phú trong chuyên mục này cũng đi theo, và nó cho thấy việc "dịch" phú cổ sang đời sống mới không phải sáng kiến của hôm nay, mà đã bắt đầu từ gần một thế kỷ trước.
Dù vậy, người đọc không nên coi Tuyên vi là sách "hiện đại" theo nghĩa của chúng ta. Nó vẫn mang nhiều quan niệm của thời mình, nhất là về vai trò phụ nữ và về gia đình. Đọc nó như một chặng trên con đường diễn giải, không phải đích đến.
Vì sao người Việt ít đọc bản đầy đủ
Sách tử vi ở Việt Nam thế kỷ hai mươi chủ yếu được biên soạn dựa trên Toàn thư, Toàn tập và kinh nghiệm truyền khẩu, cộng với các sách do người Việt tự viết. Những sách đẩu số Trung Hoa thời Dân Quốc như Tuyên vi đến với người Việt muộn hơn, thường qua các trích dẫn trong sách Hồng Kông, Đài Loan, rồi qua mạng.
Hệ quả là người đọc Việt hay gặp tên sách đi kèm một câu trích ngắn, nhưng hiếm khi biết câu ấy nằm ở phần nào, trong lập luận nào. Một câu tách khỏi lập luận thì rất dễ bị hiểu thành lời phán, trong khi trong sách nó có thể là một điều kiện, một phản biện, hay một ví dụ.
Lời khuyên cho người đọc: khi thấy một nhận định ghi "theo Đẩu số tuyên vi", hãy coi đó là thông tin cần kiểm, không phải trích dẫn chắc chắn. Nếu có điều kiện, đối chiếu bản gốc; nếu không, ghi nhận nó như một ý kiến trong nhiều ý kiến.
Cách đọc Đẩu số tuyên vi cho tỉnh táo
Dù đọc bản gốc hay đọc qua trích dẫn, có mấy nguyên tắc giúp đọc đúng tinh thần sách:
- Đọc cạnh Toàn thư: mỗi khi Tuyên vi dẫn một câu phú, tìm câu ấy trong Toàn thư để thấy tác giả giữ, sửa hay bác điều gì.
- Phân biệt lời dẫn và lời bình: sách hay dẫn phú cổ rồi bình; câu trích trên mạng thường lẫn hai phần.
- Ghi nhận dị bản: ở những chỗ các phái khác nhau (tứ hoá can Canh, can Nhâm, cách an một số phụ tinh), xem tác giả theo bản nào, đừng mặc định.
- Đặt vào thời đại: các nhận xét về nghề nghiệp, gia đình, vai trò nam nữ phản ánh xã hội đầu thế kỷ hai mươi.
- Không dùng để phán: sách là tư liệu nghiên cứu văn hoá, không phải căn cứ cho quyết định về hôn nhân, sức khoẻ, tiền bạc.
Những nguyên tắc này áp dụng cho mọi sách đẩu số, không riêng Tuyên vi. Chúng cũng là cách các bài trong chuyên mục phú cổ được viết: đặt câu chữ cổ cạnh cách hiểu của người đọc hôm nay.
Lá số và sách về lá số, rốt cuộc, là một hệ biểu tượng văn hoá được nhiều thế hệ góp tay xây dựng. Đọc chúng như đọc lịch sử tư tưởng thì thú vị và bổ ích; đọc như lời tiên tri thì dễ tự trói mình.
Tuyên vi trong dòng sách đẩu số
Đặt các sách đẩu số theo thời gian, có thể hình dung ba lớp. Lớp gốc là phú ca, khẩu quyết thời Minh, tập hợp trong Toàn thư, Toàn tập, cùng các bài phú như Thái Vi phú, Cốt tuỷ phú, Nữ mệnh cốt tuỷ phú, Chư tinh vấn đáp. Lớp giữa là các sách giảng giải đầu thế kỷ hai mươi, trong đó có Tuyên vi. Lớp mới là hàng trăm sách nửa sau thế kỷ hai mươi đến nay, với nhiều trường phái như Tam hợp, Phi tinh.
Tuyên vi đứng ở lớp giữa, cầu nối giữa phú ca cổ và các trường phái hiện đại. Nhiều tác giả đời sau, khi cần một lời giảng "có từ trước" cho quan điểm của mình, hay viện dẫn các sách lớp giữa này. Đó là lý do tên Tuyên vi xuất hiện nhiều hơn mức người ta thật sự đọc nó.
Với người tự học, biết vị trí của Tuyên vi giúp tránh hai thái cực: coi nó là kinh điển bất khả xâm phạm, hoặc gạt đi vì "không cổ". Nó là một tiếng nói đáng nghe trong cuộc trò chuyện dài về cách đọc lá số, như mọi cuốn sách khác.
Câu hỏi thường gặp
Đẩu số tuyên vi là sách gì?
Là một sách tử vi đẩu số soạn thời Dân Quốc, nửa đầu thế kỷ hai mươi, người soạn ký tên hiệu Quan Vân chủ nhân. Sách viết bằng văn luận giải, nhằm làm sáng tỏ các nguyên tắc đẩu số cho người học thời mới.
Tuyên vi nghĩa là gì?
"Tuyên" là bày ra, làm rõ; "vi" là sâu kín, tinh vi. "Tuyên vi" là làm sáng tỏ những điều sâu kín, cho biết mục đích của sách là giảng giải chứ không chỉ chép phú ca.
Đẩu số tuyên vi khác Toàn thư thế nào?
Toàn thư là tập hợp phú ca, khẩu quyết cổ lưu hành từ thời Minh. Tuyên vi là sách của một tác giả thời cận đại, dẫn phú ca để bình giảng. Toàn thư là nguồn, Tuyên vi là lời giảng.
Có bản tiếng Việt đầy đủ của Đẩu số tuyên vi không?
Bản dịch trọn sang tiếng Việt rất hiếm, người đọc Việt thường biết sách qua các đoạn trích. Ai muốn nghiên cứu nghiêm túc nên tìm bản chữ Hán và đối chiếu.
Câu trích ghi theo Đẩu số tuyên vi có tin được không?
Nên coi là thông tin cần kiểm. Câu trích thường bị tách khỏi lập luận, lẫn lời dẫn phú với lời bình của tác giả. Khi có thể, hãy đối chiếu bản gốc trước khi dựa vào.
Đọc Đẩu số tuyên vi có giúp xem vận hạn chính xác hơn không?
Sách là tư liệu về cách người đầu thế kỷ hai mươi hiểu đẩu số. Đọc nó giúp hiểu môn học sâu hơn như một di sản văn hoá, không phải để đưa ra quyết định về đời sống.