Đẩu Quân là sao duy nhất trên lá số đẩu số được an bằng cả ba dữ kiện năm, tháng và giờ sinh. Cách an: từ cung mang chi năm sinh, gọi là tháng Giêng, đếm nghịch tới tháng sinh; tại cung dừng lại gọi là giờ Tý, đếm thuận tới giờ sinh. Cung cuối cùng là chỗ đặt Đẩu Quân. Sách Việt ghi Đẩu Quân là sao nghiêm, chủ sự cẩn trọng, giữ gìn, có khi cô độc.
Đẩu Quân nổi tiếng không phải vì lời luận trên lá số gốc mà vì vai trò trong việc chia một năm thành mười hai tháng (nguyệt hạn). Phần thực hành nguyệt hạn có bài riêng trong mục đọc vận. Bài này chỉ bàn phần sao: cách an, một công thức tự kiểm rất gọn với cung Mệnh, lời sách ghi khi Đẩu Quân đóng ở các cung, và các dị bản tên gọi.
Cách an Đẩu Quân trên lá số gốc
Lá số gốc dùng chi của năm sinh. Ba bước, làm trên vòng mười hai địa chi:
- Tìm cung mang chi năm sinh (người tuổi Thìn bắt đầu từ cung Thìn). Gọi cung này là tháng Giêng.
- Đếm nghịch (ngược chiều kim đồng hồ) qua tháng Hai, tháng Ba… cho tới tháng sinh âm lịch. Dừng ở cung nào thì gọi cung đó là giờ Tý.
- Từ cung vừa dừng, đếm thuận (chiều kim đồng hồ) qua giờ Sửu, Dần, Mão… tới giờ sinh. Cung cuối cùng là Đẩu Quân.
Ví dụ giả định: tuổi Thìn, sinh tháng Ba, giờ Ngọ. Thìn là tháng Giêng, nghịch một bước Mão là tháng Hai, thêm một bước Dần là tháng Ba. Lấy Dần làm giờ Tý, đếm thuận: Mão giờ Sửu, Thìn giờ Dần, Tỵ giờ Mão, Ngọ giờ Thìn, Mùi giờ Tỵ, Thân giờ Ngọ. Đẩu Quân ở Thân.
Khi xem cho một năm cụ thể, người đọc vận thay chi năm sinh bằng chi của năm đang xem, giữ nguyên tháng và giờ sinh, để có "lưu Đẩu Quân" làm tháng Giêng của năm đó. Đây là phần nguyệt hạn, không phải phần sao trên lá số gốc. Tháng nhuận được xử lý thế nào là câu hỏi riêng, các sách quy ước khác nhau, bài này không bàn.
Một công thức tự kiểm: Đẩu Quân soi gương cung Mệnh
Cung Mệnh an bằng cách ngược hẳn: từ cung Dần gọi là tháng Giêng, đếm thuận tới tháng sinh, rồi gọi đó là giờ Tý và đếm nghịch tới giờ sinh. Đẩu Quân thì xuất phát từ chi năm, đếm nghịch theo tháng, thuận theo giờ. Hai phép đếm là ảnh gương của nhau. Hệ quả có thể kiểm bằng số học đơn giản: khoảng cách đi thuận từ Dần tới Mệnh bằng khoảng cách đi nghịch từ chi năm sinh tới Đẩu Quân.
Đánh số địa chi từ Tý là 0 đến Hợi là 11, công thức gọn là: Đẩu Quân bằng chi năm sinh trừ đi (Mệnh trừ 2), lấy dư cho 12. Kiểm lại ví dụ trên: sinh tháng Ba giờ Ngọ thì Mệnh ở Tuất, số 10. Mệnh trừ 2 bằng 8. Chi năm Thìn là 4; 4 trừ 8 bằng âm 4, cộng 12 được 8, tức Thân. Khớp với cách đếm tay.
Công thức này hữu ích theo hai cách. Thứ nhất, nó cho phép tự kiểm một lá số in sẵn chỉ trong mười giây: biết Mệnh và tuổi là biết Đẩu Quân phải ở đâu. Thứ hai, nó cho thấy bản chất của sao: Đẩu Quân không mang thêm thông tin nào ngoài những gì cung Mệnh và chi năm đã có. Nó là một cách sắp lại hai dữ kiện cũ thành một điểm mới trên vòng địa chi.
Điều đó giải thích vì sao nhiều người đọc theo phái tam hợp ít bàn Đẩu Quân trên lá số gốc, mà dùng nó chủ yếu như cái mốc để đếm tháng. Một số phái hiện đại còn bỏ hẳn sao này khỏi lá số gốc.
Lời sách về Đẩu Quân khi đóng ở các cung
Tính chất chung. Sách Việt thường ghi Đẩu Quân hành Hoả, chủ sự nghiêm nghị, thận trọng, cẩn mật, có khi khắt khe với bản thân. Tên sao gợi hình ảnh vị quan coi sổ của chòm Bắc Đẩu, người giữ nề nếp.
Ở Mệnh. Lời sách: người kín đáo, ít nói, làm việc có nguyên tắc, khó gần lúc đầu. Có bản thêm ý "cô độc", nên hiểu là thích làm việc một mình hoặc giữ khoảng riêng.
Ở Tài Bạch. Một số tài liệu luận là giữ của chặt, chi tiêu có kế hoạch. Đây là vị trí Đẩu Quân được khen nhiều, vì sự cẩn trọng hợp với việc tiền nong.
Ở Quan Lộc. Sách nói người làm việc kỷ luật, hợp vị trí giám sát, kiểm tra, giữ quy trình. Hình ảnh này nên hiểu như gợi ý về phong cách làm việc, không phải chỉ dẫn chọn nghề.
Đi với sao khác. Đẩu Quân đứng cùng Thiên Hình, Kình Dương thì sách nói tính nghiêm thêm cứng; đứng cùng Thiên Lương, Thiên Đồng thì được làm mềm. Một số sách xưa còn cho Đẩu Quân "chế" được sự buông thả của các sao đào hoa, ý là nề nếp giữ người ta lại.
Tên gọi và dị bản quanh Đẩu Quân
Đẩu Quân là một trong những sao có nhiều tên và nhiều cách dùng nhất. Bảng sau gom các cách gọi và các quan niệm thường gặp, để khi đọc sách khác nhau bạn biết đang nói cùng một thứ hay không:
| Tên hoặc quan niệm | Nội dung | Ghi chú |
|---|---|---|
| Đẩu Quân | Tên phổ biến trên lá số in ở Việt Nam | Thường in giữa các phụ tinh, có khi viết tắt "Đ.Quân" |
| Tử Đẩu Quân | Tên dài, chữ "tử" ở đây chỉ chi Tý, ý là "Đẩu Quân của năm Tý" theo cách an từ chi năm | Không liên quan tới sao Tử Vi |
| Nguyệt tướng | Một số sách Việt gọi Đẩu Quân như vị thần coi tháng | Khác với khái niệm nguyệt tướng trong Lục Nhâm, vốn tính theo tiết khí |
| Đẩu Quân trên lá số gốc | An theo chi năm sinh, có lời luận riêng | Phái tam hợp Việt Nam vẫn ghi |
| Lưu Đẩu Quân | An theo chi năm đang xem, dùng làm tháng Giêng của năm đó | Phần nguyệt hạn, bàn ở mục đọc vận |
| Dị bản bỏ sao | Một số phái coi Đẩu Quân chỉ là công cụ đếm tháng, không ghi lên lá số gốc | Gặp lá số không có Đẩu Quân là vì vậy |
Chỗ dễ nhầm nhất là chữ "nguyệt tướng". Trong Lục Nhâm, nguyệt tướng là một khái niệm thiên văn đổi theo trung khí, không theo tháng âm lịch. Đẩu Quân của đẩu số thì theo tháng âm lịch và giờ sinh. Cùng một chữ, hai hệ quy ước khác nhau, đừng đem lời sách bên này áp sang bên kia.
Ví dụ giả định: tự kiểm một lá số in sẵn
Giả định bạn cầm một lá số in sẵn của người tuổi Dậu, Mệnh ở Ngọ, và thấy Đẩu Quân in ở cung Sửu. Áp công thức: Mệnh Ngọ là 6, trừ 2 được 4. Chi năm Dậu là 9; 9 trừ 4 bằng 5, tức Tỵ. Đẩu Quân lẽ ra ở Tỵ, không phải Sửu.
Trước khi kết luận lá số sai, hãy kiểm ba khả năng. Một là lá số dùng tháng sinh hoặc giờ sinh khác với điều bạn nghĩ, khi đó cả Mệnh cũng sẽ đổi, nên công thức vẫn đúng với Mệnh đang in. Hai là nguồn lập lá số xử lý người sinh tháng nhuận theo quy ước riêng, có thể tách tháng dùng cho Mệnh và tháng dùng cho Đẩu Quân. Ba là lá số đang in lưu Đẩu Quân của một năm nào đó thay vì Đẩu Quân gốc.
Nếu ba khả năng đều loại được, nhiều khả năng lá số có lỗi an sao. Đây là lý do một sao ít được luận lại có ích: nó là một phép kiểm chéo miễn phí cho cung Mệnh. Người tự học lá số nên tập thói quen kiểm chéo như vậy trước khi đọc bất cứ lời bình nào, vì đọc kỹ một lá số an sai chỉ mất công.
Sao để luận hay công cụ để đếm: cuộc tranh luận quanh Đẩu Quân
Trong sách đẩu số cổ, Đẩu Quân xuất hiện chủ yếu ở phần xem hạn tháng: người ta lấy Đẩu Quân của năm đang xem làm tháng Giêng rồi đếm thuận ra các tháng sau. Ở phần luận tính chất các sao trên lá số gốc, sách cổ ít bàn về nó. Lời luận "Đẩu Quân ở Mệnh nghiêm nghị, ở Tài Bạch giữ của" phần lớn đến từ sách phổ thông về sau, nhất là ở Việt Nam, nơi lá số in sẵn có thói quen ghi đủ mọi sao lên mười hai ô.
Từ đó có hai cách nhìn. Cách thứ nhất coi Đẩu Quân là một sao như mọi phụ tinh khác, có hành, có tính chất, đóng cung nào thì luận cung ấy. Cách thứ hai coi Đẩu Quân chỉ là cái mốc để đếm, giống như vạch số 0 trên thước kẻ: cần để đo nhưng bản thân nó không mang ý nghĩa. Người theo cách thứ hai lập luận rằng một điểm sinh ra hoàn toàn từ tuổi và cung Mệnh thì không thể nói thêm gì mới về người đó.
Bài này không chọn phe. Điều nên biết là khi hai bản giải cho cùng một lá số, một bản bàn kỹ Đẩu Quân, một bản bỏ qua, thì không bản nào "sai"; chúng đi theo hai quan niệm khác nhau về vai trò của sao. Nắm được điều đó, bạn sẽ đọc các bản giải bình tĩnh hơn, không cố gán ý nghĩa lớn cho một chi tiết vốn được nhiều người coi là phụ trợ.
Đọc Đẩu Quân cho vừa tầm
Thứ đáng giữ từ Đẩu Quân là hình ảnh một người giữ sổ, giữ nề nếp. Ai cũng có lúc cần sự cẩn trọng ấy trong việc tiền nong, việc giấy tờ, việc giữ lời hứa. Nếu sao này nằm ở Mệnh hay Tài Bạch, bạn có thể dùng nó như lời nhắc nhỏ để xem lại thói quen ghi chép, kế hoạch chi tiêu của mình.
Thứ nên bỏ là việc đọc Đẩu Quân như một phán quyết về tính cách hay số phận. Như đã thấy, vị trí của sao chỉ là phép biến đổi từ tuổi và cung Mệnh, không có dữ kiện mới. Lời sách về nó vì thế lặp lại một phần những gì đã đọc ở Mệnh.
Lá số là bản đồ biểu tượng của văn hoá cũ, cho người đọc một cách nói về mình. Nó không thay được những quyết định thực tế về công việc, chi tiêu hay sức khoẻ, vốn cần thông tin thật và lời khuyên của người có chuyên môn.
Câu hỏi thường gặp
Đẩu Quân có phải sao quan trọng nhất để xem tháng không?
Trong phái tam hợp Việt Nam, Đẩu Quân là cái mốc để xác định tháng Giêng của một năm, nên nó quan trọng cho việc chia tháng. Nhưng lời luận về từng tháng vẫn dựa vào cung mà tháng đó rơi vào và các sao trong cung, không dựa riêng vào Đẩu Quân.
Vì sao có lá số không in Đẩu Quân?
Một số phái coi Đẩu Quân chỉ là công cụ đếm tháng chứ không phải sao để luận trên lá số gốc, nên không in. Cũng có nguồn lập lá số chỉ in lưu Đẩu Quân của năm xem. Thiếu sao này không làm lá số sai.
Công thức tự kiểm Đẩu Quân có áp dụng cho mọi lá số không?
Công thức đúng với mọi lá số an Mệnh và Đẩu Quân theo cách thông dụng, vì hai phép đếm là ảnh gương của nhau. Ngoại lệ chỉ xuất hiện khi nguồn lập lá số xử lý tháng nhuận khác nhau cho hai phép đếm, hoặc dùng một quy ước an Đẩu Quân khác.
Đẩu Quân ở Mệnh có phải là người cô độc không?
Sách xưa có dùng chữ cô độc, nhưng nên hiểu là người kín đáo, cần khoảng riêng, làm việc theo nguyên tắc. Tính cách thật của một người hình thành từ hoàn cảnh, giáo dục và lựa chọn của họ, không phải từ một phụ tinh.
Đẩu Quân có liên quan gì đến chòm sao Bắc Đẩu không?
Tên sao mượn hình ảnh chòm Bắc Đẩu, nơi người xưa đặt các vị thần coi sổ sinh tử, giữ lịch. Nhưng vị trí Đẩu Quân trên lá số là kết quả của phép đếm theo năm, tháng, giờ sinh, không phản ánh vị trí chòm sao thật trên trời.
Người sinh tháng nhuận an Đẩu Quân thế nào?
Các sách xử lý tháng nhuận khác nhau: có nơi tính như tháng trước, có nơi tính như tháng sau, có nơi chia đôi theo ngày. Cách xử lý ảnh hưởng cả cung Mệnh, nên hãy kiểm nguồn lập lá số đang dùng quy ước nào trước khi so.