Một lá số in sẵn ở Việt Nam thường có hơn một trăm sao rải trên mười hai cung. Để đọc được, sách chia sao thành hạng: chính tinh là mười bốn sao lớn an theo Tử Vi và Thiên Phủ; trung tinh là nhóm sao quan trọng bậc hai như lục cát, lục sát, Lộc Tồn, Thiên Mã và tứ hoá; tiểu tinh (còn gọi bàng tinh) là phần còn lại. Sách Trung Hoa hiện đại hay chia mịn hơn thành năm cấp, từ giáp đến mậu.
Phân hạng không phải để xếp sao nào "tốt hơn", mà để quyết định thứ tự đọc và trọng lượng của lời bình. Bài này đưa bảng phân hạng theo hai lối, giải thích vì sao ranh giới giữa các hạng không thống nhất, đọc thử một cung có chín sao theo thứ tự, và chỉ ra những lỗi hay gặp khi bỏ qua hạng sao.
Ba hạng sao theo cách gọi phổ biến ở Việt Nam
Bảng dưới là cách chia thường gặp trong sách Việt phổ thông. Ranh giới giữa trung tinh và tiểu tinh có lệch giữa các sách, nhất là với các sao như Đào Hoa, Hồng Loan, Thiên Hình, Thiên Diêu:
| Hạng | Gồm | An theo | Vai trò trong lời bình |
|---|---|---|---|
| Chính tinh | Mười bốn sao: Tử Vi, Thiên Cơ, Thái Dương, Vũ Khúc, Thiên Đồng, Liêm Trinh, Thiên Phủ, Thái Âm, Tham Lang, Cự Môn, Thiên Tướng, Thiên Lương, Thất Sát, Phá Quân | Cục và ngày sinh | Quyết định tính chất nền của cung |
| Trung tinh | Tả Phù, Hữu Bật, Văn Xương, Văn Khúc, Thiên Khôi, Thiên Việt; Kình Dương, Đà La, Hoả Tinh, Linh Tinh, Địa Không, Địa Kiếp; Lộc Tồn, Thiên Mã; tứ hoá | Năm, tháng, giờ | Tăng, giảm, nhuộm màu chính tinh |
| Tiểu tinh (bàng tinh) | Các sao còn lại: Đào Hồng Hỷ, Hình Diêu, Khốc Hư, Cô Quả, Long Phượng, Thai Toạ, Quang Quý, các vòng Tràng Sinh, Bác Sĩ, Thái Tuế… | Đủ loại dữ kiện | Thêm chi tiết, sắc thái |
Số lượng tiểu tinh lớn hơn hai hạng kia cộng lại nhiều lần; riêng ba vòng mười hai sao đã là ba mươi sáu sao. Đây là lý do một cung trên lá số in sẵn có thể chứa tám, mười tên sao mà chỉ một hai sao mang sức nặng thật.
Cần phân biệt "trung tinh" (sao hạng giữa) với "Trung thiên tinh" (nhóm sao không thuộc Nam đẩu hay Bắc đẩu theo cách phân nhóm theo chòm). Hai chữ trùng âm nhưng là hai cách phân loại khác nhau; cách phân theo Nam đẩu, Bắc đẩu có bài riêng trong mục này.
Năm cấp giáp, ất, bính, đinh, mậu trong sách hiện đại
Một số sách hiện đại của Đài Loan và Hồng Kông chia sao thành năm cấp. Các sách không hoàn toàn giống nhau, nhưng cách chia tiêu biểu như sau:
| Cấp | Gồm (tiêu biểu) | Ghi chú |
|---|---|---|
| Giáp cấp | Mười bốn chính tinh, lục cát, lục sát, Lộc Tồn, Thiên Mã | Tứ hoá thường được tách riêng thành "hoá diệu", dùng song song |
| Ất cấp | Các sao như Thiên Hình, Thiên Diêu, Hồng Loan, Thiên Hỷ, Long Trì, Phượng Các, Tam Thai, Bát Toạ, Ân Quang, Thiên Quý, Thiên Khốc, Thiên Hư… | Gần với nhóm tiểu tinh "có tên" của sách Việt |
| Bính cấp | Vòng Tràng Sinh, vòng Bác Sĩ | Các vòng mười hai sao an theo chiều |
| Đinh cấp | Vòng sao theo Thái Tuế và các vòng mười hai sao khác theo chi năm | Ít được luận riêng |
| Mậu cấp | Các sao lưu niên | Chỉ dùng khi xem vận một năm |
Điểm mạnh của lối chia năm cấp là nó tự cho thứ tự đọc: giáp trước, ất sau, các vòng cuối cùng. Điểm yếu là nó tạo cảm giác chính xác hơn thực tế; ranh giới giữa ất và bính, bính và đinh vẫn là quy ước của từng tác giả.
Khi so sách Việt với sách Trung Hoa, có thể quy đổi gần đúng: chính tinh và trung tinh của sách Việt tương đương giáp cấp cộng tứ hoá; tiểu tinh tương đương ất, bính, đinh cấp. Sao lưu niên đứng ngoài lá số gốc trong cả hai cách chia.
Vì sao cần phân hạng: thứ tự đọc quyết định lời bình
Người mới cầm lá số thường bị hút vào những tên sao gây ấn tượng: Thiên Hình, Thiên Khốc, Kiếp Sát, Đào Hoa. Đọc từ đó trước, lời bình dễ lệch hẳn về một phía. Sách xưa đặt hạng sao chính là để chống lại xu hướng ấy: phải đọc chính tinh và độ sáng trước, rồi tứ hoá, rồi các trung tinh, sau cùng mới đến tiểu tinh.
Thứ tự này có lý do kỹ thuật. Chính tinh quyết định "giọng" của cung; trung tinh làm giọng ấy mạnh lên, yếu đi, hay đổi màu; tiểu tinh chỉ thêm những nét nhỏ. Một tiểu tinh có thể làm rõ một khía cạnh, nhưng không thể lật ngược tính chất do chính tinh và trung tinh tạo ra. Sách hay nói "tiểu tinh gặp chính tinh sáng thì theo chính tinh mà luận".
Thứ tự đọc còn giúp kiểm soát độ dài lời bình. Một cung mười sao mà luận đủ mười câu thì người nghe không biết câu nào quan trọng. Đọc theo hạng, ta có một câu chính, hai ba câu bổ sung, và vài nét nhỏ nếu cần. Đó cũng là cấu trúc của những bản giải đáng tin.
Ví dụ giả định: đọc một cung có chín sao
Giả định cung Mệnh có: Thiên Cơ (đắc), Hoá Khoa, Văn Xương, Đà La, Thiên Hình, Ân Quang, Tràng Sinh, Thanh Long, Tang Môn. Đọc theo hạng:
- Chính tinh: Thiên Cơ đắc địa. Câu chính: người suy nghĩ nhanh, thích tìm hiểu, giỏi lập kế hoạch.
- Tứ hoá: Hoá Khoa đi với Thiên Cơ. Bổ sung: điểm mạnh nằm ở học hỏi, giải thích, được tiếng là hiểu biết.
- Trung tinh cát: Văn Xương. Củng cố nét học vấn, chữ nghĩa, cùng chiều với Hoá Khoa.
- Trung tinh sát: Đà La. Thêm một sức kéo: nghĩ nhiều, có lúc chậm quyết, dễ vướng việc lặp lại.
- Tiểu tinh: Thiên Hình thêm nét kỷ luật, nghiêm với bản thân; Ân Quang thêm nét biết ơn, được giúp đỡ; Tràng Sinh thêm sức bền; Thanh Long thêm nét được việc; Tang Môn thêm chút hoài niệm. Mỗi sao một chữ, không hơn.
Lời bình cuối cùng gói trong ba câu: người nghĩ nhanh, ham hiểu biết, có tiếng về sự hiểu; đôi khi nghĩ quá nhiều nên chậm quyết; có nề nếp và biết ơn. Nếu đọc ngược, bắt đầu từ Thiên Hình, Đà La, Tang Môn, cùng chín sao ấy có thể bị biến thành một lời bình nặng nề mà không sai chữ nào trong sách, chỉ sai thứ tự.
Những lỗi hay gặp khi bỏ qua hạng sao
Các lỗi dưới lặp lại rất nhiều trong lời bình truyền miệng và trên mạng:
- Đếm số sao tốt, sao xấu trong cung rồi so tổng. Một chính tinh nặng hơn nhiều tiểu tinh cộng lại.
- Lấy tên một tiểu tinh làm tiêu đề cho cả lá số, kiểu "lá số có Thiên Khốc ở Mệnh".
- Coi cung vô chính diệu là cung "trống" chỉ vì không có chính tinh, trong khi các trung tinh và tiểu tinh vẫn ở đó, và chính tinh cung đối vẫn chiếu sang.
- Đọc độ sáng cho tiểu tinh như cho chính tinh. Phần lớn tiểu tinh không có bảng độ sáng.
- Lẫn "trung tinh" với "Trung thiên tinh".
- Tin rằng lá số in nhiều sao hơn là lá số "đầy đủ" hơn. Số sao in ra là lựa chọn của nguồn lập lá số.
Phần lớn lỗi trên biến mất khi người đọc giữ một kỷ luật đơn giản: mỗi cung bắt đầu bằng câu về chính tinh, và không câu nào về tiểu tinh được phép mạnh hơn câu ấy.
Trung tinh: nhóm sao nằm giữa và vì sao nó hay bị tranh cãi
Nhóm trung tinh là nơi các sách lệch nhau nhiều nhất về thành phần. Lục cát, lục sát, Lộc Tồn, Thiên Mã gần như luôn có mặt. Nhưng có sách đưa thêm Hồng Loan, Thiên Hỷ, Đào Hoa vì chúng được bàn nhiều trong lời bình về tình cảm; có sách đưa Thiên Hình, Thiên Diêu vì chúng hay xuất hiện trong các câu phú; có sách giữ nhóm trung tinh thật gọn.
Sự lệch này phản ánh hai tiêu chí khác nhau. Tiêu chí thứ nhất là sức tác động: sao nào làm thay đổi đáng kể lời bình của chính tinh thì xếp lên. Tiêu chí thứ hai là tần suất được bàn: sao nào được sách nhắc nhiều thì xếp lên. Hai tiêu chí không luôn trùng nhau; Đào Hoa được nhắc rất nhiều nhưng sức tác động lên tính chất cung thì nhiều người cho là nhẹ.
Với người tự học, cách thực dụng là giữ nhóm trung tinh hẹp như bảng ở trên, và coi các sao "tranh chấp" như tiểu tinh có tên. Làm vậy thì thứ tự đọc rõ ràng hơn, và lời bình ít bị kéo lệch bởi những sao có tên gợi cảm xúc.
Hạng sao ở các phái và các thời
Sách đẩu số cổ không chia hạng bằng một bảng rõ ràng như sách hiện đại; thứ tự quan trọng của sao hiện ra qua cách sách bàn: chính tinh có những chương dài, lục cát lục sát có chương riêng, các sao nhỏ chỉ được nhắc khi đi kèm. Bảng phân hạng là sản phẩm của các tác giả về sau, muốn hệ thống hoá cho người học.
Ở Việt Nam, lá số in sẵn có xu hướng ghi rất nhiều sao, kể cả những sao có nguồn từ sách chọn ngày, bát tự. Điều này làm cho nhóm tiểu tinh của lá số Việt đông hơn lá số Trung Hoa hiện đại. Phái phi hoá ở Đài Loan lại đi theo hướng ngược lại: dùng ít sao, tập trung vào chính tinh và tứ hoá theo can cung, coi nhiều tiểu tinh là không cần.
Hai xu hướng ấy cho hai phong cách đọc: một bên dày chi tiết, một bên tinh giản. Không bên nào sai, nhưng người học nên biết mình đang theo phong cách nào để không lẫn lộn lời bình giữa hai bên.
Phân hạng là công cụ giữ thăng bằng
Giá trị lớn nhất của việc phân hạng sao là giữ thăng bằng cho người đọc: nó buộc ta nhìn cái chính trước cái phụ, cái chung trước cái chi tiết. Đó là một thói quen tốt không chỉ với lá số mà với mọi loại thông tin.
Lá số xét cho cùng là một hệ biểu tượng của văn hoá cũ, có giá trị như một ngôn ngữ để suy ngẫm, không phải một bản đánh giá hay dự báo. Không nên đưa ra quyết định về công việc, hôn nhân hay sức khoẻ dựa vào bất kỳ hạng sao nào. Muốn ôn lại tổng quan mười bốn chính tinh và các nhóm cát tinh, sát tinh, có thể đọc loạt bài nhập môn ở trungtamtuvi.com.
Khi cầm một bản giải lá số bất kỳ, có thể thử một phép kiểm nhanh: câu đầu tiên của mỗi cung nói về sao hạng nào. Nếu bản giải mở đầu bằng tiểu tinh, hoặc dành nhiều chữ cho tiểu tinh hơn chính tinh, đó là dấu hiệu nên đọc nó thận trọng hơn.
Câu hỏi thường gặp
Có bao nhiêu sao trên một lá số?
Tuỳ nguồn lập lá số. Lá số in sẵn ở Việt Nam thường có hơn một trăm sao, gồm mười bốn chính tinh, khoảng hai chục trung tinh và tứ hoá, còn lại là tiểu tinh và ba vòng mười hai sao. Lá số theo phái phi hoá thường in ít sao hơn nhiều.
Tứ hoá thuộc hạng nào?
Sách Việt phổ biến xếp tứ hoá cùng nhóm trung tinh. Nhiều sách Trung Hoa tách tứ hoá thành một nhóm riêng gọi là hoá diệu, vì tứ hoá không phải sao độc lập mà là trạng thái gắn vào một sao khác.
Tiểu tinh có quan trọng không?
Có, nhưng ở mức thêm chi tiết. Một tiểu tinh có thể làm rõ một khía cạnh của cung, nhưng không lật ngược được tính chất do chính tinh và trung tinh tạo ra. Sách hay dặn luận tiểu tinh theo chính tinh.
Cung vô chính diệu có phải là cung không có sao không?
Không. Vô chính diệu chỉ có nghĩa là không có chính tinh. Trung tinh, tiểu tinh vẫn có thể đóng ở đó, và phần lớn các phái mượn chính tinh cung đối diện để đọc.
Năm cấp giáp đến mậu có phải là cách chia cổ không?
Không. Đó là cách hệ thống hoá của một số sách hiện đại. Sách cổ cho thấy thứ tự quan trọng qua độ dài và cách bàn từng sao, không lập bảng cấp rõ ràng. Các sách hiện đại chia năm cấp cũng không hoàn toàn giống nhau.
Nên đọc sao theo thứ tự nào?
Chính tinh và độ sáng trước, rồi tứ hoá, rồi lục cát và lục sát cùng Lộc Tồn, Thiên Mã, sau cùng là tiểu tinh. Ở mỗi bước, xét cả sao đồng cung và sao chiếu từ tam phương, cung đối.